Ἡ ἐκκλησία μας σήμερα, Κυριακή τῆς Ὀρθοδοξίας, ἑορτάζει πανηγυρικά τήν ἀναστήλωση τῶν ἁγίων εἰκόνων, ἡ ὁποία ἔγινε ἀπό τήν Ἁγίαν Θεοδώραν (ἑορτάζει στίς 11 φεβρουαρίου) σύζυγον τοῦ τελευταίου εἰκονομάχου αὐτοκράτορος Θεοφίλου. Συνέπεσε δέ ἡ πανηγυρική ἀναστήλωση νά γίνει κατά τήν πρώτην Κυριακήν τῶν νηστειῶν (τό 842 μ.χ). Εἰς ἀνάμνησιν λοιπόν τοῦ γεγονότος ἐκείνου καί γιά νά μή κινδυνεύσει στόν μέλλον ἡ ἐκκλησία ἀπό τήν δυσσεβή καί φοβεράν αἵρεσιν τῆς εἰκονομαχίας, καθιερώθηκε νά ἑορτάζεται ἡ Ὀρθοδοξία μας καί ἰδιεταίρως ἡ ὀρθή δόξα περί τῶν ἁγιων εἰκόνων κάθε χρόνο κατά τήν πρώτη Κυριακή τῶν νηστειῶν.
Ἡ εἰκονομαχία ἐταλάνισε τήν ἐκκλησία γιά περισσότερα ἀπό ἑκατόν δέκα χρόνια. Ἀπό τό 726, ἐπί Λέοντος τρίτου τοῦ Ἰσαύρου, πρώτου εἰκονομάχου αὐτοκράτορος, ἕως τόν θάνατον τοῦ τελευταίου εἰκονομάχου αὐτοκράτορος Θεοφίλου, τό 842 μ.χ. Εἰς αὐτήν τήν μαρτυρικήν διά τήν ἐκκλησίαν περίοδον αὐτοκρατορικά διατάγματα εἰκονομάχων αὐτοκρατόρων (καί ἰδιαιτέρως τοῦ Λέοντος τρίτου τοῦ Ἰσαύρου) στράφηκαν, 1ον : ἐναντίων τῶν ἱερῶν εἰκόνων, 2ον : ἐναντίον τῶν πρεσβειῶν τῆς Θεοτόκου, καί 3ον : ἐναντίον τῶν ἱερῶν λειψάνων τῶν ἁγίων. Ἀνεδείχθη τότε πλῆθος μαρτύρων καί ὁμολογητῶν. Εἶναι σωτήριο γιά μᾶς νά γνωρίζουμε τήν δογματική συνείδηση τῆς ἐκκλησίας μας περί τῶν ἁγίων εἰκόνων. Ἔτσι θά γνωρίσουμε τό γιατί προσκυνοῦμε καί σεβόμαστε τίς ἅγιες εἰκόνες, ἀλλά καί τό πῶς πρέπει νά ἀπονέμουμε αὐτή τήν προσκύνηση.
Κατ’ ἀρχάς ὁ ὅρος προσκύνησις δηλώνει δύο πράξεις. 1ον : δηλώνει τήν μετά σεβασμοῦ καί τιμῆς ὑπόκλισην – μετάνοιαν [αὐτή εἶναι καί ἡ ἀκριβής ἔννοια τοῦ ὅρου προσκυνῶ] ἐνώπιον τῶν ἁγίων εἰκόνων, ἱερῶν λειψάνων, ἱεροῦ εὐαγγελίου, σταυροῦ κ.ἄ ἱερῶν ἀντικειμένων. Καί 2ον : τόν μετά πόθου καί ἀγάπης ἀσπασμόν (φίλημα) τῆς εἰκόνος, τῶν ἱερῶν λειψάνων κ.λ.π. Βασική ἀρχή στήν ἐκκλησιαστική παράδοση περί τῆς προσκυνήσεως τῶν ἁγίων εἰκόνων εἶναι ὁ λόγος τοῦ Μ.Βασιλείου καί κατόπιν καί τοῦ ἱεροῦ Δαμασκηνοῦ, ὅτι «ἡ τῆς εἰκόνος τιμή ἐπί τό πρωτότυπον διαβαίνει». Δέν προσκυνεῖται ἡ ὕλη, τά ξύλα καί τά χρώματα ἀλλά τό εἰκονιζόμενο πρόσωπο. Γι’αὐτό καί ὀνομάζεται ἀπό τούς ἁγίους Πατέρες σχετική προσκύνηση. Προσκυνεῖται δηλαδή ἡ εἰκόνα γιά τή σχέση πού ἔχει πρός τό πρόσωπον τό ὁποῖον εἰκονίζει. Ὑπάρχουν δέ δύο εἴδη προσκύνησης.
- 1ον : Ἡ λατρευτική. Λέγει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός : «Ἡ προσκύνησις ὑποπτώσεως (ταπεινώσεως) καί τιμῆς ἐστι σύμβολον. Καί ταύτης δέ διαφόρους ἔγνωμεν τρόπους∙ πρώτην τήν κατά λατρείαν, ἥν προσάγομεν μόνῳ τῷ φύσει προσκυνητῷ Θεῷ….» Ἡ πρώτη ἀναφέρεται εἰς τό πρόσωπον τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ καί εἶναι λατρευτική προσκύνηση. Δέν λατρεύεται ἡ εἰκόνα ἀλλά τό εἰκονιζόμενο πρόσωπο τοῦ σαρκωθέντος Θεοῦ. Ὅταν προσκυνοῦμε τήν εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ προσκυνοῦμε τόν ἴδιο τόν Θεό μας! Γι’ αὐτό κατά τήν προσκύνηση τῆς εἰκόνος τοῦ Χριστοῦ μας, ζητοῦμε ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἔλεος καί χάριν, τά ὁποῖα μόνον ὅ Θεός μπορεῖ νά μᾶς προσφέρει. Αὐτή εἶναι καί ἡ αἰτία πού ὁ παμπόνηρος καί μισάνθρωπος διάβολος θέλησε διά τῆς εἰκονομαχικῆς αἱρέσεως νά στερήσει τήν ἐκκλησίαν ἀπό τήν αἰσθητή παρουσία τοῦ σαρκωθέντος Υἱοῦ καί Λόγου τοῦ Θεοῦ. Αὐτοῦ ὁ ὁποῖος κατέλυσε τό κράτος του διαβόλου, τό κράτος τῆς ἁμαρτίας καί τοῦ θανάτου. Αὐτό πού δέν κατάφερε μέ τόν σταυρικό θάνατο του Κυρίου (“Χριστός ἀνέστη ἐκ νεκρῶν θανάτῳ θάνατον πατήσας…”), θέλησε δολίως νά τό ἐπιτύχει μέ τήν καθαίρεση (“θάνατο”) τῆς εἰκονικῆς μορφῆς τοῦ Χριστοῦ μας.
- 2ον : Ἡ τιμητική, ἀπονομῆς σεβασμοῦ. Συνεχίζει ὁ ἱερός Δαμασκηνός, «…Ἔπειτα τήν διά τόν φύσει προσκυνητόν Θεόν προσαγομένην τοῖς αὐτοῦ φίλοις τε καί θεράπουσιν…ἤ τοῖς Θεοῦ τόποις…ἤ τοῖς αὐτοῦ ἀναθήμασιν…» Ἡ ὅποια ἄλλη προσκύνηση (εἰκόνων, ἱερῶν λειψάνων, τιμίου σταυροῦ, εὐαγγελίου, κ.ο.κ) ὀνομάζεται καί εἶναι τιμητική, ἀπονομῆς σεβασμοῦ καί ἀγάπης. Παρά ταῦτα προσκυνοῦμε κατά ἕνα ἰδιαίτερον τρόπον σεβασμοῦ καί τιμῆς τήν Ὑπεραγίαν Θεοτόκον, ἐπειδή χάρη σ’αὐτήν ἔχουμε τήν δυνατότητα νά προσκυνοῦμε τήν εἰκόνα τοῦ ἰδίου τοῦ Υἱοῦ της καί Θεοῦ μας. Αὐτή κατά μοναδικόν τρόπον ἐδέχθη ἐντός της τήν ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ Λόγου. Εἶναι τιμιωτέρα τῶν χερουβίμ καί ἐνδοξοτέρα ἀσυγκρίτως τῶν Σεραφίμ, πόσο μᾶλλον τῶν ἁγίων πάντων. Μετά τῆς Θεοτόκου ὅμως προσκυνοῦνται καί οἱ ἅγιοί μας «οἵτινες (κατά τόν ἱερόν Ἰω. Δαμασκηνόν) καί θεοί λέγονται ἀληθῶς, οὐ φύσει, ἀλλά θέσει, ὡς πῦρ λέγεται ὁ πεπυρακτωμένος σίδηρος, οὐ φύσει, ἀλλά θέσει καί μεθέξει πυρός∙…..Ὥσπερ τοίνυν ἀληθῶς εἰσι θεοί οὐ φύσει, ἀλλ’ ὡς τοῦ φύσει Θεοῦ μέτοχοι, οὕτως εἰσί προσκυνητοί, οὐχί φύσει, ἀλλ’ ὡς τόν φύσει προσκυνητόν ἐν ἑαυτοῖς ἔχοντες, ὥσπερ ὁ πεπυρακτωμένος σίδηρος οὐ φύσει ἐστίν ἀπρόσιτος ἀφῇ καί καυστικός, ἀλλ’ ὡς μετέχων τοῦ φύσει καυστικοῦ.»
Ἡ προσκύνηση λοιπόν τῶν ἁγίων εἰκόνων εἶναι δηλωτική καί ἑνός ἄλλου μεγάλου καί σωτηριώδους δόγματος τῆς Ὀρθοδοξίας μας. Τοῦ μεθεκτοῦ τῆς θείας ἐνεργείας ἀπό τά λογικά κτίσματα τοῦ παναγάθου Θεοῦ μας. Καί εἰς αὐτό ἀκριβῶς τό σημεῖο εὑρίσκεται ἡ ἀπάντηση τοῦ γιατί καί πῶς ὀφείλουμε ὡς χριστιανοί νά προσκυνοῦμε τίς ἅγιες εἰκόνες. Λέγει ὁ ἱερός Δαμασκηνός : «…αἰ ὔλαι αὐταί μέν καθ̓ ἑαυτάς ἀπροσκύνητοι, ἄν δέ χάριτος εἴη πλήρης ὁ εἰκονιζόμενος, μέτοχοι χάριτος γίνονται κατ̓ ἀναλογίαν τῆς πίστεως…ὁρᾶτε, πόση ἰσχύς καί ποία θεία ἐνέργεια τοῖς πίστει καί καθαρῷ συνειδότι προσιοῦσι ταῖς τῶν ἁγίων εἰκόσι δίδοται…» Καί οἱ εἰκόνες (“αἰ ὕλαι” ὅπως λέγει ὁ ἅγιος) ἔχουν θείαν χάριν (δηλ. θείαν ἐνέργειαν) διά τήν ἁγιότητα τῶν προσώπων πού εἰκονίζουν, γι’αὐτό καί προσκυνοῦνται. Γιά νά γίνουμε ὅμως μέτοχοι αὐτῆς τῆς χάριτος προϋποτίθεται πίστη καί καθαρή συνείδηση, ἐνάρετος δηλαδή βίος.
Εἰς τήν πίστη καί τήν καθαρή συνείδηση θά μᾶς βοηθήσει τά μέγιστα ἡ μελέτη καί γνώση τοῦ βίου, καί κυρίως ἡ προσπάθεια νά μιμηθοῦμε τίς ἀρετές τοῦ ἁγίου τόν ὁποῖον προσκυνοῦμε. Ὁ ἀγωνιζόμενος ἐναντίον τῶν παθῶν του, μπορεῖ νά γνωρίσει σέ κάποιο βαθμό τούς ὑπεράνθρωπους ἀγῶνες τῶν ἁγίων μας. Ὅσο δέ θά προοδεύουμε πνευματικά θά “βλέπουμε” στήν ζωή μας τήν παρουσία καί ἐπέμβαση τοῦ Χριστοῦ τῆς Παναγίας καί τῶν ἁγίων. Ἔτσι αὐξάνει καί ἡ πίστη μας στήν χάρη καί δύναμη τῶν ἁγίων εἰκόνων μας. Καί τότε ἡ προσκύνηση τῶν ἱερῶν εἰκόνων, λειψάνων κ.λ.π γίνεται πηγή πού ποτίζει μέ τήν θείαν χάριν ὁλόκληρη τήν ζωή μας. Ἀμήν.
Κυριακή 01/03/2026
Για να ταιριάσει στην οθόνη του κινητού σας, δείτε το σε ‘πλήρη οθόνη’ (fullscreen) είτε πατώντας διπλό κλικ (double click) πάνω στην εικόνα είτε πατώντας το τετραγωνάκι κάτω δεξιά του βίντεο, αφού πατήσετε πάνω στην εικόνα· είτε ακούγοντας την στο YouTube, πατώντας κάτω αριστερά στο “Watch on YouTube“.
Σημείωση: Εάν τα γράμματα στο βίντεο δεν φαίνονται καθαρά, πατήστε πάνω στον οδοντωτό τροχό (στο PC), κάτω δεξιά, και αυξήστε το quality (ποιότητα) και μετά Refresh (F5).
Στο κινητό, θα βρείτε το quality (ποιότητα) πατώντας στις 3 κάθετες γραμμούλες πάνω δεξιά.
Καλή ακρόαση και καλή εμπέδωση…
Το YouTube κανάλι μας:Εγγραφείτε στην Κοινότητα (Viber / WhatsApp): => «ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΘΕΟΥ»
ΟΛΕΣ ΟΙ ΠΑΤΡΙΚΕΣ ΝΟΥΘΕΣΙΕΣ (σε μορφή Blog)ΟΛΕΣ ΟΙ ΠΑΤΡΙΚΕΣ ΝΟΥΘΕΣΙΕΣ (σε μορφή PDF/WORD)